Het vaginale microbioom en HPV-klaring: een holistische aanpak
Over vaginale pH, bacteriële vaginose, terugkerende blaasontstekingen en wat een microbioomtest je vertelt
Geschreven door Jose van Ditmarsch, BIG-geregistreerd huisarts
Bijgewerkt 22 oktober 2026Leestijd ca. 12 minuten
Heb je al langere tijd last van hardnekkige vaginale klachten zoals jeuk, een branderig gevoel of een veranderde afscheiding, en gaan deze klachten maar niet over? Steeds weer die vaginale afscheiding? Het is belangrijk om te weten dat vaginale afscheiding van nature volstrekt normaal en gezond is; het is de manier van het lichaam om het slijmvlies te reinigen en soepel te houden. Normaal gesproken wordt de vaginale pH gehandhaafd tussen 3,8 en 4,5, voornamelijk door de werking van lactobacillen, die glycogeen in de vaginale plaveiselepitheelcellen omzetten in melkzuur, waardoor een licht zure omgeving in de vagina behouden blijft om microbiële invasie te weerstaan.
Pas wanneer de samenstelling, geur of kleur verandert, kan dit wijzen op een onderliggend probleem. Veel vrouwen lopen jarenlang rond met terugkerende ongemakken of een chronische vaginale schimmelinfectie, waarbij standaard huismiddeltjes of herhaalde antischimmelkuren telkens maar tijdelijk verlichting geven.
Binnen mijn praktijk als holistisch arts kijken we verder dan alleen het onderdrukken van symptomen. We zoeken naar de dieperliggende oorzaken. Een van de meest cruciale systemen bij deze chronische klachten, bij terugkerende blaasontstekingen én bij de aanwezigheid van het Humaan Papillomavirus, is het vaginale microbioom. Door middel van een gerichte, hoogwaardige vaginale microbioomtest brengen we dit ecosysteem nauwkeurig in kaart om de vicieuze cirkel van bacteriële vaginose en/of vaginale dysbiose definitief te doorbreken.
Wat is het vaginale microbioom?
Net als de darmen herbergt de vagina een complex ecosysteem van miljarden micro-organismen. In een gezonde situatie wordt dit milieu gedomineerd door specifieke melkzuurbacteriën, met name Lactobacillus crispatus (in onderzoek ook bekend als Community State Type I, of het 'Cervix-Schild'). Deze fysiologische bacteriën produceren overvloedig melkzuur en waterstofperoxide, waarmee ze een natuurlijke, zure barrière vormen om de vaginawand en de baarmoederhals te beschermen tegen virussen (waaronder HPV) en ziekmakende bacteriën.
Een goed werkend vaginaal microbioom voorkomt infecties op een natuurlijke wijze. Een fysiologisch gezonde, lage zuurgraad (pH-waarde onder de 4,5) is hierbij de primaire verdedigingslinie van het vrouwelijke bekkengebied om vaginale infecties buiten de deur te houden.
De directe relatie tussen een verstoorde zuurgraad en HPV
Er zijn echter verschillende factoren die veranderingen in de vaginale pH kunnen veroorzaken, waaronder de menstruatiecyclus, de menopauze, vaginale douches, hormonen, langdurig gebruik van antibiotica, frequente seksuele activiteit en het gebruik van condooms met alkalische glijmiddelen. Bacteriële vaginose (BV) veroorzaakt een afname van de hoeveelheid lactobacillen en een toename van anaerobe bacteriën, wat ook leidt tot een stijging van de vaginale pH-waarde.
Hierdoor treedt een kritieke verandering op: de natuurlijke zuurgraad raakt verstoord en er ontstaat een hoge pH-waarde in de vagina. Grootschalig wetenschappelijk onderzoek toont aan dat deze verschuiving naar een minder zuur milieu samenhangt met een hoger risico op (aanhoudende) HPV-infectie. In het grote populatieonderzoek van Clarke e.a., getiteld "A large, population-based study of age-related associations between vaginal pH and human papillomavirus infection", werden ruim 9.000 vrouwen gemiddeld 3,4 jaar gevolgd, met in totaal bijna 29.000 bezoeken. De detectie van het virus nam toe naarmate de vaginale pH-waarde hoger was. Een verhoogde vaginale pH was geassocieerd met een 30% hoger risico op infectie met meerdere HPV-typen en op LSIL, voornamelijk bij vrouwen jonger dan 35 en ouder dan 65 jaar. De detectie van C. trachomatis-DNA was geassocieerd met een verhoogde vaginale pH bij vrouwen jonger dan 25 jaar.
Pathogene micro-organismen fungeren hierbij als een actieve 'aanjager' van het HPV-virus. De wisselwerking tussen deze ongunstige bacteriën en het virus berust op een aantal biologische mechanismen die in de medische literatuur zijn beschreven:
Verhoogde virale hechting
In een studie onder 3.115 vrouwen door Liu en Li, getiteld "Vaginal pH value can affect the susceptibility to human papillomavirus infection", kwam HPV vaker voor bij vrouwen met een vaginale pH-waarde van 5,0 of hoger. In aanvullend laboratorium- en muisonderzoek hechtte HPV-pseudovirus zich bij een hogere pH beter aan het celoppervlak. Een zuur milieu heeft dus invloed op deze hechting.
De wegen vrijmaken via enzymen en biofilms
Zoals beschreven in het overzichtsartikel van Mitra e.a., getiteld "The vaginal microbiota, human papillomavirus infection and cervical intraepithelial neoplasia: what do we know and where are we going next?", is Gardnerella in staat een biologische 'lijmlaag' (biofilm) te vormen op het vaginale slijmvlies. Bij bacteriële vaginose produceren bacteriën bovendien specifieke enzymen (sialidases) die de beschermende mucinelaag van de baarmoederhals afbreken. Zonder deze barrière ligt de weg open en kan het HPV-virus gemakkelijker binnendringen in de diepere cellagen (de transformatiezone) van de cervix.
Het creëren van een virale nestelplaats
Zodra de bacteriën micro-beschadigingen in het slijmvlies hebben veroorzaakt, krijgt het virus de kans om zich in de basale cellen te nestelen en daar chronisch te sluimeren. Dit jaagt de transformatie van gezonde cellen aan, wat de kans op een afwijkend uitstrijkje of een cervicale dysplasie (CIN) verhoogt.
Immunologische blokkade en trage virusklaring
De verstoorde pH-waarde en pathogene overgroei houden het lokale weefsel in een constante staat van milde, chronische inflammatie (ontsteking). In de twee jaar durende studie van Sheng e.a. onder 312 vrouwen, getiteld "Vaginal Microecology Disturbance and Immune Dysregulation Are Associated with Human Papillomavirus Infection", ruimde 90,1% van de vrouwen met een normale vaginale microecologie het virus binnen 24 maanden op. Bij vrouwen met een verstoorde flora (dysbiose) was dat slechts 66,2%. Een verhoogde pH was daarbij een van de onafhankelijke voorspellers van een aanhoudende infectie. De aanhoudende bacteriële prikkeling ontregelt de lokale afweer en remt zo de natuurlijke HPV-klaring. Dit mechanisme van plaatselijke immuunontregeling wordt eveneens ondersteund door de uitgebreide review van Kęczkowska e.a., gepubliceerd in het tijdschrift Biology in 2025, die specifiek ingaat op de mechanismen van de verschillende Lactobacillus-stammen bij het klaren van HPV en de regressie van cervicale dysplasie (CIN).
De vagina-blaas-as: de verborgen oorzaak van terugkerende blaasontstekingen
Een ander veelvoorkomend probleem in de medische praktijk is de vrouw die kampt met steeds weer terugkerende blaasontstekingen. Vaak volgt de ene antibioticakuur op de andere, maar ze blijven maar komen. Uit recente wetenschappelijke literatuur blijkt dat de oorzaak hiervan verrassend vaak niet primair in de blaas ligt, maar in een verstoord vaginaal microbioom. Dit biologische verband noemen we de vagina-blaas-as.
In het overzichtsartikel van Dalby e.a., getiteld "The Vaginal Microbiome and Recurrent and Chronic Urinary Tract Infection", wordt beschreven dat een afname van vaginale lactobacillen samenhangt met meer urinewegpathogenen en een grotere vatbaarheid voor urineweginfecties. Verstoringen binnen het vaginale microbioom dragen bij aan chronische, terugkerende blaasontstekingen bij vrouwen na de menopauze. Wanneer de vaginale flora haar beschermende lactobacillen verliest, verandert de vagina in een biologisch reservoir voor uropathogenen zoals E. coli.
Traditioneel wordt recidiverende cystitis beschouwd als een opstijgende infectie afkomstig uit de darm, maar tegenwoordig wordt recidiverende cystitis steeds meer begrepen als een aandoening die geworteld is in vaginale dysbiose, waarbij de vagina fungeert als een belangrijk reservoir voor uropathogene Escherichia coli. Het verlies van een lactobacillus-dominante vaginale microbiota en overgroei van darm- en anaerobe bacteriën worden sterk geassocieerd met terugkerende cystitis (Sekito e.a., 2026).
Wanneer de vaginale flora door antibiotica of dysbiose haar beschermende lactobacillen verliest, transformeert de vagina in een biologisch reservoir voor uropathogenen zoals de darmbacterie Escherichia coli (E. coli), zoals uitgebreid beschreven in het overzichtsartikel van Meštrović e.a., getiteld "The Role of Gut, Vaginal, and Urinary Microbiome in Urinary Tract Infections: From Bench to Bedside". Zonder het zure melkzuurschild kunnen deze bacteriën via de korte urinebuis eenvoudig opstijgen naar de urineblaas.
Bovendien beschrijven Lewis en Gilbert in "Roles of the vagina and the vaginal microbiota in urinary tract infection", op basis van onder meer experimenteel muisonderzoek, dat specifieke vaginosebacteriën zoals Gardnerella vaginalis bij kortstondige migratie naar de urinewegen het blaasepitheel kunnen beschadigen. Dit mechanisme kan sluimerende E. coli-nesten die zich diep in de blaaswand hebben verscholen weer actief maken, waardoor schijnbaar 'uit het niets' opnieuw een acute blaasontsteking oplaait. De vagina biedt een reservoir voor uropathogene E. coli en andere erkende uropathogenen zoals Staphylococcus en groep B-streptokokken. De bijdrage van Gardnerella wordt hierbij onderschat.
Waarom we in de vaginale microbioomtest ook screenen op Mycoplasma
Binnen dit onderzoek wordt via de uiterst nauwkeurige PCR-methode ook standaard gescreend op de aanwezigheid van Mycoplasma-bacteriën (Mycoplasma genitalium en Mycoplasma hominis). Dit is een cruciale toevoeging, omdat deze specifieke micro-organismen een extra, verborgen aanjager kunnen zijn binnen jouw bekkengezondheid.
Mycoplasma is een unieke bacterie zonder celwand, waardoor hij zich gemakkelijk onzichtbaar kan houden voor het immuunsysteem. Hij nestelt zich diep in de cellen van de urinewegen en de baarmoederhals, waar hij hardnekkige, sluimerende ontstekingen kan veroorzaken. Omdat Mycoplasma de lokale cellulaire afweer kan uitputten en de weefselbarrière chronisch verzwakt, zijn er in de medische literatuur aanwijzingen voor een verband tussen een actieve Mycoplasma-infectie en het aanhouden van het HPV-virus. Het opsporen en behandelen van deze bacterie is dan ook een belangrijke stap om de weg vrij te maken voor een succesvolle virale klaring.
Waarom een parallelle HPV-test zinvol is bij vaginale klachten
Het is een wijdverbreid misverstand dat het Humaan Papillomavirus (HPV) zich uitsluitend 'stil' op de achtergrond ontwikkelt zonder klachten te veroorzaken. Er zijn twee redenen om bij chronische vaginale klachten (zoals jeuk, branderigheid of veranderde afscheiding) ook op HPV te testen:
De virale lamlegging van het lokale immuunsysteem
Het HPV-virus is een meester in het omzeilen van de afweer. Wanneer het virus actief is in de cellen van de baarmoederhals, verandert het de lokale cytokinehuishouding (de signaalstoffen van het immuunsysteem). Dit zorgt voor een plaatselijke immunologische 'slaapstand'. Hierdoor kan het vaginale slijmvlies minder goed andere alledaagse indringers (zoals gisten en vaginosebacteriën) bestrijden. Hardnekkige, telkens terugkerende schimmelinfecties of bacteriële disbalansen reageren in de praktijk soms pas blijvend op therapie zodra we de onderliggende virale belasting in kaart brengen en meebehandelen.
Klinische overlap van symptomen
Hoewel high-risk HPV-typen in de vroege stadia vaak symptoomloos zijn, kan de chronische weefselirritatie en de subklinische ontsteking die het virus in de transformatiezone van de cervix veroorzaakt, vergelijkbare klachten geven als een hardnekkige vaginose: een branderig gevoel dieper in de vagina en een subtiele verandering in de fysiologische afscheiding. Zonder een gerichte HPV-typering lopen we het risico dat we een sluimerende virale activiteit aanzien voor een 'simpele' bacteriële disbalans.
Gerichte diagnostiek via geavanceerde DNA-analyse
Als je met vaginale klachten of terugkerende cystitis naar de reguliere huisarts gaat, wordt er vaak een traditionele bacteriekweek ingezet. Hoewel dit nuttig is voor het opsporen van acute infecties, kent deze methode medische beperkingen: de meeste vaginale bacteriën zijn anaeroob en sterven bij contact met de buitenlucht snel af, waardoor ze onzichtbaar blijven. Daarnaast geeft een kweek geen inzicht in de exacte procentuele verhoudingen binnen het urogenitale systeem.
Binnen mijn praktijk maken we gebruik van 16S rRNA Next Generation Sequencing (NGS). Dit is een hoogwaardige DNA-analysetechniek van het medische laboratorium Biovis Diagnostik. In plaats van te proberen bacteriën in leven te houden, scant deze methode de unieke genetische vingerafdruk (het DNA) van alle micro-organismen. De test kan comfortabel bij ons in de praktijk worden afgenomen, waarbij we de afname eventueel direct kunnen combineren met een gerichte, hoogwaardige HPV-analyse.
Je krijgt dus geen onpersoonlijke computeruitdraai, maar een compleet, op jou afgestemd traject op basis van objectieve laboratoriumdata. Als huisarts en orthomoleculair arts analyseer ik de testuitslag en geef ik een gericht advies op basis van de uitslag.
De test geeft ons helder inzicht in:
- De exacte procentuele aanwezigheid van jouw beschermende Lactobacillus-stammen.
- De aanwezigheid van Gardnerella vaginalis en de opbouw van hardnekkige biofilms.
- De aanwezigheid van specifieke pathogenen zoals Mycoplasma en Chlamydia.
- De actuele zuurgraad (pH) en de biodiversiteit (Shannon-index) van het slijmvlies.
- Eventuele microbiële migratie vanuit de darmflora (de darm-vagina-as).
Investering in je gezondheid
Binnen de praktijk hanteer ik heldere, all-in tarieven, zodat je precies weet waar je aan toe bent. De laboratoriumanalyse én mijn persoonlijke, deskundige medisch-holistische advies op maat zijn hierbij volledig inbegrepen. Je kunt kiezen uit twee diagnostische trajecten:
Traject 1
Uitgebreid urogenitaal flora-onderzoek
€ 260,-
- De fysieke vaginale swab-testkit (geschikt voor afname bij ons in de praktijk).
- De geavanceerde 16S rRNA Next Generation Sequencing (NGS) DNA-laboratoriumanalyse door Biovis Diagnostik.
- De PCR-screening op specifieke pathogene aanjagers zoals Mycoplasma en Chlamydia.
- Mijn persoonlijke medisch-holistische interpretatie van de ruwe laboratoriumdata en een concreet, op jouw unieke microbioom afgestemd integratief behandelplan om de virusklaring, de blaasgezondheid en het vaginale microbioom optimaal te ondersteunen.
Traject 2
Compleet microbioom- en kwantitatief HPV-combinatieonderzoek
€ 300,-
- Dit traject omvat de volledige diagnostiek en interpretatie van traject 1.
- Inclusief een gerichte, hoogwaardige kwantitatieve HPV-analyse via het AML-laboratorium in Antwerpen, gebaseerd op het werk van prof. dr. Christophe Depuydt naar de typespecifieke virale load. Deze test meet niet alleen of het virus aanwezig is, maar brengt de exacte virale load (virushoeveelheid per cel) en de fysieke status (episomaal of geïntegreerd in het DNA) in kaart. Dit is van groot klinisch belang om de activiteit van het virus te monitoren en trendmetingen te verrichten tijdens je holistische hersteltraject.
Herken je dit? In een telefonisch consult van 30 minuten kijkt Jose met je mee. Plan een consult
Waarom de reguliere behandeling vaak maar kortdurend effect heeft
Regulier wordt bij een overgroei van Gardnerella (bacteriële vaginose) meestal een kuur met het antibioticum metronidazol voorgeschreven. Hoewel dit middel de bacteriën in eerste instantie effectief doodt, laat de medische praktijk zien dat de effectiviteit op de lange termijn helaas beperkt is: in het onderzoek van Bradshaw e.a. kreeg 58% van de vrouwen binnen een jaar opnieuw bacteriële vaginose. Als er een vaginale infectie is met Candida, Gardnerella of andere ziekteverwekkers, kunnen we een gerichte kuur voorschrijven (bijvoorbeeld vaginale clindamycine bij Gardnerella) en vervolgen met de versterking van het vaginale microbioom.
Dit hoge percentage terugval komt doordat antibiotica weliswaar bacteriën doden, maar de hardnekkige biofilm van Gardnerella vaak intact laten en ook de gezonde melkzuurbacteriën wegvagen. Zodra de kuur is afgelopen, stijgt de pH-waarde opnieuw en krijgt de disbalans vrij spel. Een holistische, integratieve aanpak die zich richt op het afbreken van de biofilm en het actief herkoloniseren van de flora is daarom essentieel om deze vicieuze cirkel blijvend te doorbreken.
Een integratief behandelplan op maat
Op basis van de ruwe laboratoriumuitslagen, jouw medische geschiedenis en een uitgebreide holistische anamnese stellen we een gepersonaliseerd, gefaseerd herstelplan op. Dit plan is erop gericht om de biologische balans in het microbioom te herstellen, de ziekmakende aanjagers te elimineren, het lichaam te ondersteunen bij het HPV-virus natuurlijk behandelen en de urinewegen blijvend te kalmeren.
Afhankelijk van jouw unieke profiel kan de ondersteuning bestaan uit:
1. Lokale verzuring en biofilmafbraak
Het corrigeren en verlagen van de pH-waarde met behulp van biologisch melkzuur om ongunstige bacteriën te remmen, de zuurgraad te herstellen en de biofilm van Gardnerella open te breken.
2. Stamspecifieke herkolonisatie
Het gericht oraal of vaginaal inzetten van hooggedoseerde, wetenschappelijk onderbouwde probiotica voor de vaginale flora (zoals Lactobacillus crispatus) om jouw natuurlijke zure beschermlaag op te bouwen.
3. Slijmvlies- en immuunvoeding
Het optimaliseren van essentiële co-factoren (zoals specifieke micronutriënten voor cellulaire DNA-methylatie) en het ondersteunen van de darm-vagina-as en de blaas (zoals met D-mannose) om de afweer in het gehele urogenitale stelsel te versterken.
Bronnen
- Clarke MA, Rodriguez AC, Gage JC e.a. (2012). A large, population-based study of age-related associations between vaginal pH and human papillomavirus infection. BMC Infectious Diseases. Populatieonderzoek met follow-up bij 9.165 vrouwen.
- Liu Y, Li Z (2024). Vaginal pH value can affect the susceptibility to human papillomavirus infection. BMC Infectious Diseases. Retrospectief onderzoek bij 3.115 vrouwen, plus laboratorium- en muisonderzoek.
- Mitra A, MacIntyre DA, Marchesi JR e.a. (2016). The vaginal microbiota, human papillomavirus infection and cervical intraepithelial neoplasia: what do we know and where are we going next?. Microbiome. Overzichtsartikel.
- Sheng Q, Cui X, Zhang J, Yang F, Zeng L (2025). Vaginal Microecology Disturbance and Immune Dysregulation Are Associated with Human Papillomavirus Infection: Insights from a Two-year Study of Vaginal Microecology. International Journal of General Medicine. Retrospectief onderzoek bij 312 vrouwen over twee jaar.
- Kęczkowska E, Wrotyńska-Barczyńska J, Bałabas A e.a. (2025). Harnessing the Power of Microbiota: How Do Key Lactobacillus Species Aid in Clearing High-Risk Human Papilloma Virus Infection and Promoting the Regression of Cervical Dysplasia?. Biology. Overzichtsartikel.
- Dalby KL, Horsley H, Spratt D, Khasriya R (2026). The Vaginal Microbiome and Recurrent and Chronic Urinary Tract Infection. International Urogynecology Journal. Overzichtsartikel.
- Sekito T, Hirakawa H, Sadahira T (2026). Unraveling the vaginal microbiota-based etiology of recurrent cystitis: the potential role of Lactobacillus vaginal suppositories. Therapeutic Advances in Urology. Overzichtsartikel.
- Meštrović T, Matijašić M, Perić M e.a. (2020). The Role of Gut, Vaginal, and Urinary Microbiome in Urinary Tract Infections: From Bench to Bedside. Diagnostics. Overzichtsartikel.
- Lewis AL, Gilbert NM (2020). Roles of the vagina and the vaginal microbiota in urinary tract infection: evidence from clinical correlations and experimental models. GMS Infectious Diseases. Overzichtsartikel.
- Bradshaw CS, Morton AN, Hocking J e.a. (2006). High recurrence rates of bacterial vaginosis over the course of 12 months after oral metronidazole therapy and factors associated with recurrence. The Journal of Infectious Diseases. Prospectief cohortonderzoek.
- Depuydt CE, Criel AM, Benoy IH e.a. (2012). Changes in type-specific human papillomavirus load predict progression to cervical cancer. Journal of Cellular and Molecular Medicine. Cohortonderzoek naar de virale load.
Belangrijke medische nuance
Het optimaliseren van het vaginale microbioom en de zuurgraad, en het uitsluiten van specifieke co-infecties of bacteriële aanjagers, is een integratieve, ondersteunende benadering die de weefselgezondheid en de natuurlijke immuniteit optimaliseert. Deze holistische ondersteuning is bedoeld om de weerstand te verhogen en kan mogelijk bijdragen aan een lager risico op urineweginfecties en een gunstiger verloop van een HPV-infectie. Deze aanpak is altijd een aanvulling op de reguliere gynaecologische screening, urologisch onderzoek en noodzakelijke reguliere medische behandelingen, en nooit een vervanging daarvan.